Een wel heel wonderlijk bericht vandaag: vrouwen die na hun opleiding niet gaan werken, moeten een deel van de opleidingskosten terugbetalen. In eerste instantie denk je dat het proefballon is van een of andere obscure partij in de voortdurende race om schaarse media-aandacht. Maar nee, Sharon Dijksma, vice-voorzitter van de Tweede kamer fractie van de PvdA heeft hoogstpersoonlijk deze ballon met lucht gevuld en opgelaten.
Nog even los van het feit dat dit weer typisch zo’n voorstel is dat onuitvoerbaar zal blijken te zijn, heeft het ook iets onheus. Want we mogen er vanuit gaan dat die hoogopgeleide vrouwen niet lekker gaan zitten rentenieren. Nee, vermoedelijk zijn er kinderen in het spel, en kiezen deze vrouwen er voor om de verzorging zelf ter hand te nemen. En kinderen zijn op zich al een investering in de toekomst, en evenwichtige kinderen ‘in de markt zetten’ is bijna een diepte-investering. En zelfs al zouden ze gaan rentenieren, omdat hun man voldoende geld verdient en beide partners besluiten dat er meer is dan werk alleen (we gaan er maar even vanuit dat deze vrouwen na hun studie niet linea recta naar een uitkeringsinstantie lopen), dan is dat een vrije keuze.
Maar deze uitspraak van Dijksma heeft ook iets pervers. De redenering is namelijk de volgende. ‘Een hoogopgeleide vrouw die ervoor kiest thuis te blijven en niet te werken: dat is kapitaalvernietiging. Je geniet op kosten van de samenleving een dure opleiding, die kennis mag je niet straffeloos weggooien. Die vrouwen zouden een deel van de kosten van hun opleiding moeten terugbetalen.’ Het perverse is dat wordt gesuggereerd dat iemand willens en wetens misbruik maakt. Alsof het hier om een soort uitkering gaat. Ik ken werkelijk niemand die gaat studeren om daarna, weliswaar zeer erudiet, op zijn krent te gaan zitten. Bovendien is het geen kapitaalvernietiging, maar uitstel van rendement, zeker als kinderen het obstakel zijn om even deel te nemen aan het arbeidsproces.
Sharon Dijksma zou er beter aan doen haar blik te richten op echte vormen van kapitaalvernietiging. Bijvoorbeeld het ondanks alle waarschuwingen doordrukken van de Betuwelijn. De aanleg kostte al veel te veel geld, maar naar nu duidelijk wordt gaat de overheid deze lijn ook nog zelf exploiteren. Lees: de verliezen aanzuiveren. Want door de veranderde geopolitieke verhoudingen ligt eer een spoorlijn die van Rotterdam naar Nergens voert. Met de verhuizing van het Duitse machtscentrum naar Berlijn, is ook de economische aandacht verschoven naar het oosten. En we zien de Betuwelijn nog niet zo maar meeschuiven.
Ander voorbeeld. Elk jaar emigreren tienduizenden jonge, goed opgeleide mensen. Misschien is het wat om eens te kijken waarom al die mensen vertrekken. Misschien zijn er manieren om deze mensen binnen de landsgrenzen te houden. Dat leidt overigens tot dubbel rendement: en de opleidingskosten betalen zich terug, en er wordt een kapitaalkrachtige buffer gebouwd tegen de aanstormende vergrijzing. Je kunt ze natuurlijk ook de opleidingskosten laten terugbetalen: direct afrekenen aan de grens!
Maar het beste voorbeeld van kapitaalvernietiging is natuurlijk Dijksma zelf. Iemand die pontificaal goed opgeleid, op een goede en invloedrijke positie, en goed betaald, allemaal opgebracht door de samenleving, haar werk niet doet. Een schot politieke hagel afgevuurd door een amateur, maar met wapenvergunning. Dat is vragen om ‘collateral damage’, want terecht wijzen de criticasters van dit plan er fijntjes op dat dit plannetje vrouwen kan ontmoedigen te gaan studeren. En het zal zeker niet stimuleren om meteen aan het werk te gaan. Dus het kapitaal (lees: de broodnodige kennis) is al vernietigd, nog voordat er een cent is geïnvesteerd, en het kost ook nog eens niets. Dat is op zich bijna geniaal aan dit plan. Maar helaas is twee keer nul nog altijd nul, en ik kan me niet voorstellen dat prematuur desinvesteren de ratio achter dit plan is.
