door Pierre Pieterse – Tijdens maar vooral na de vorige crisis, de beroemde kredietcrisis dus, verscheen boek na boek over de storm die we moesten doorstaan waarbij de apocalyptische titels over elkaar heen buitelden. Hel & Verdoemenis! Dante’s Inferno was er niks bij. Hoe anders is dat nu, terwijl we volgens de mensen die het kunnen weten, en dat is inmiddels bijna iedereen, in nog veel zwaarder weer zitten. Verraderlijke kalmte, misplaatste berusting, of gewoon verstandig?
Misschien is er wel gewoon lering getrokken, en wel dat al die geprononceerde meningen en strakke ideeën zo kort op de daad al achterhaald zijn voordat de inkt is opgedroogd, zelfs de digitale inkt. Of misschien is eindelijk het besef doorgedrongen dat de geschiedenis zich weliswaar herhaalt maar dan altijd net even anders. Die herhaling zit ‘m in de onderstroom, het anders in de gebeurtenissen. Dus als je iets wilt leren van wat is gebeurd, moet je dingen de tijd geven om te laten rijpen, om de onderstroom te laten stromen. En je moet gebeurtenissen in zijn eigen context opgesloten laten, isoleren en hooguit later gebruiken als casus, in zijn eigen context. In de tussentijd kun je de vlucht naar voren kiezen, in het besef dat de omgeving een enorme invloed heeft op organisaties, de maatschappij of personen, maar dat het omgekeerde ook het geval is. En dan nadrukkelijk niet in termen van maakbaar maar wel in termen van zelfbeschikking, van het heft in eigen handen nemen.
En voor wie er oog voor heeft, ziet deze ontwikkeling terug in het aanbod van boektitels. Een mooi ‘klein’ voorbeeld is Wellink aan het woord van Roel Janssen. Waar het papier een paar jaar geleden schreeuwde om gerechtigheid omdat de daders al waren herkend, beschuldigd en veroordeeld, wordt de vox populi in dit boek gevoed met serieuze bespiegelingen die het volume bijna automatisch doet dempen. En los van het gelijk of ongelijk minimaal even tot nadenken stemt.
Maar ook het wat hardere how to-genre is bezig aan een gestage opmars die zo typisch is voor de ‘onderstroom’. De aandacht voor de verleidelijke quick wins, vaak vervat in modieuze hypes die op hun beurt weer zijn verpakt in verraderlijk simpele to do-lijsjes, maakt plaats voor boeken die de manager of ondernemer serieus neemt. Een boek als Good Strategy Bad Strategy van Richard Rumelt vertaal je niet met een simpel MB-A’tje naar de bedrijfspraktijk, daarvoor is minimaal een MB-B’tje en eigenlijk een MB-C’tje vereist. En wanneer Norbert Greveling het heeft over De ondernemende manager, dan heeft hij het dus vooral over de ondernemer en niet over de manager.
En niet geheel toevallig natuurlijk komt er nu alsnog een Nederlandse vertaling uit van Managing the Unexpected (uit 2001) van Karl Weick. Alleen de titel al past prima op het huidige tijdsgewricht. Maar dat geldt des te meer voor de inhoud: volgens Weick is het bijna een sine qua non dat organisaties zich permanent voorbereid weten op het onverwachte, zodat het moment suprême, het moment dat er dan eindelijk iets gebeurt, even geruisloos voorbij gaat als luidkeels aangekondigd. Voor de goede orde, dat gaat dus niet vanzelf. In de woorden van Weick: ‘Bijna niemand beseft hoeveel werk het kost om niets te laten gebeuren.’ En deze droge constatering past ironisch genoeg weer naadloos op de onderliggende oorzaak van veel, zo niet alle problemen waar we nu enorm mee worstelen.
