Eckart’s Notes, My Notes

‘Tien jaar na dato geeft Eckart het geheim prijs van de succesformule waarmee hij zijn BSO van eenmansbedrijf tot multinational met 10.000 medewerkers liet groeien.’ Een nogal ronkende tekst, op de cover nota bene, die in het binnenwerk nog eens dunnetjes over wordt gedaan. ‘Puur leesgenot’ zegt Jort Kelder. ‘Genoten’ is er uit de mond van Aad Jacobs opgetekend. ‘Goud goed’ weet Roel Pieper. Enzovoort. De aanprijzingen waren er al voordat het boek uit was. Heel bijzonder. Dat is dus het eerste geheim van Eckart’s succesformule: een op volle toeren draaiende marketingmachine.


De lay-out van ‘Eckarts Notes’, de geheimen achter het succes van Eckhart Wintzen en ‘zijn’ BSO, is zonder meer eigenzinnig. De verschillende kleine ‘notes’, thematisch gerangschikt, zijn vormgegeven in een notitieboek, waarbij doorhalingen, onderstrepingen en markeringen met de markeerstift zijn meegedrukt, de doordruk van de nietjes bij de memo’s ingetekend en sommige pagina’s alvast beduimeld. Zelfs de wijnvlekken ontbreken niet. Voor u gelezen, zoiets. Eigenzinnig maar ook te bedacht. Te gemaakt. Zelfs de conclusie is al getrokken: veel concepten in dit boek zijn verplicht voor een succesvolle celstructuur maar ook handig om in andere organisaties toe te passen. Achterin is forse ruimte gereserveerd voor eigen ‘notes’, altijd leuk. Maar ook tamelijk overbodig, want zo veel valt er niet op te merken en bovendien lijkt het de bedoeling van de gekozen lay-out dat je in de tekst krast. Ook al is dat al voor je gedaan.


Helaas blijft het daarbij. De wijze managementlessen blijken niet meer dan een verzameling platitudes, ook al meent Lisa van der Bunt dat we hier te maken hebben met ‘een profeet van de modernisering van de bedrijfsstructuur’. Dat zijn natuurlijk profylactische woorden, want na BSO hebben we weinig meer vernomen van de beroemde celstructuur. Waarom dat is, weet ik niet, maar dat zal wel zo zijn redenen hebben. Misschien is het wel niet zo bijzonder. Of hebben we hier te maken met een toevalstreffer. Het enige dat wel zeker is, is dat Eckart Wintzen geen megalomane heerser is (type Cees van der Hoeven) en ook geen mannetjesputter van het kaliber carrière jagende middenmanager (type Rijkman Groenink). Wintzen is eerder iemand die nogal koketteert met zijn boerenslimheid. De typische Hollandse ondernemer die succes heeft. Iemand die zich ostentatief in een 2cv laat zien, bij wijze van imago, maar in de achtertuin een Jaguar heeft staan. Voor na het werk. De keuze voor de lay-out, in een zogenaamde ‘Moleskine’, versterkt dit idee. De Moleskine is niet zo maar een notitieboekje, het is een cultproduct waarmee je jezelf in de voetsporen van kunstenaas en intellectuelen plaatst. De Rolex van de Verlichte Zakenman.


Terugbracht tot de kern blijken de cellen zelfstandige units te zijn die strak worden geleid vanuit het hoofdkantoor. Zeg maar winstverantwoordelijke eenheden met een zekere mate van zelfstandigheid. Alles mag, zolang je maar de afgesproken winstmarges realiseert. Die units mogen niet te groot worden, want dan heb je stafafdelingen nodig. Afdelingen die zichzelf aan het werk en anderen van het werk gaan afhouden. Dus geen enkele waarde toevoegen. Elk groeiend bedrijf kent dit dilemma: als ik nu doorgroei, moet ik een managementlaag in het leven roepen. Wil ik dat? Heel veel MKB-bedrijven maken de keuze om te stoppen bij circa 150 man, de magische grens die overhead niet nodig maakt. Bij BSO splitst de cel zich op.


Dan de gouden tips: vertrouwen geven, geen procedures maar delegeren, jezelf heel vaak laten zien op de werkvloer, nieuwe directeuren rekruteren uit eigen gelederen, zorgen voor een simpele en heldere missie, schouderklopjes geven, een wekelijkse borrel waar de directie zelf het biertje tapt, enzovoort. En natuurlijk doortastend handelen. Een directeur bleek zich behoorlijk vergaloppeerd te hebben, en dat kostte zes ton. Ontslaan, riepen enige collega’s. Welnee, riposteert Wintzen, ik heb net zes ton in die man geïnvesteerd, zo’n fout maakt hij nooit meer. De les is dat je ook de literatuur moet bijhouden, want dit waren de exacte woorden van een IBM-directeur, alleen ging het daar om vijf miljoen dollar.


Het wonderlijke is dat Wintzen in zijn ‘notes’ zelf, ongetwijfeld onbedoeld, de mythe van BSO doorprikt. De kwajongens connotatie die BSO vroeger had en in de loop der tijd tot mythische proporties is opgeblazen, wordt nu van zijn cowboyjasje ontdaan en dan blijkt het allemaal niet zo bijzonder. En laten we ook wel wezen: BSO was gewoon een uitzendfabriek, een leverancier van handjes. En dat bijzonder strikt. Declarabele uren eerst, het wij-gevoel daarna, in de vrije tijd. En die wil BSO best betalen, want die worden gewoon verrekend met het celresultaat. Een sigaar uit eigen doos noem je dat. Misschien kun je zelfs stellen dat BSO een voorbeeld is van een intensieve menshouderij nog voordat het blad Management Consultant deze term introduceerde. Toen werd gerefereerd aan het (toen) hypermoderne kantoor van Interpolis (transparant als façade voor de nieuwe menselijkheid of het nieuwe werken). BSO (b)lijkt achteraf een verzameling zelfsturende eenheden die dachten te schuiven maar zelf werden geschoven.


Aangezien Wintzen er nadrukkelijk om vraagt, heb ik toch maar wat notities gemaakt. Naast ‘Eckart’s Notes’ ‘My Notes’. Een paar weken na publicatie gun ik de lezer een kijkje in mijn keuken! Waarbij aangetekend dat ik gretig gebruik heb gemaakt van mijn aantekeningen periode als redacteur van de bladen Management en Business Consultant toen ik de eer heb gehad vele ex-BSO’ers en ‘Origin’als’ te spreken. Nooit iets mee gedaan, tot nu dus.


BSO trok als een van de eerste de conclusies uit de nieuwe, toen nog prille fase van de moderniteit. De oude functionarissenbureaucratie was door de nieuwe technologie en individualisering achterhaald. Men wilde proactief zijn, aangesproken worden vanuit de individualiteit: ik ben resultaatgericht dus ik ben.


Dan was er de toenemende dominantie van de mediale orde: beelden, iconen en associaties zijn belangrijker dan op de werkelijkheid zelf. Wintzen doorzag dat intuïtief of hij wist het gewoon. Knap! Overigens is niets zo standaard als het individu. Denk even aan de volgende scène uit Monty Pyhon: ‘Zijn wij allen individuen?’’Ja’, roept de massa, ‘wij zijn allen individuen.’ Ergens opzij een mannetje: ‘Ik niet.’


Veel automatiseringswerk van BSO was totaal niet interessant. De eerste twee jaar misschien als je in het vak komt. Veel IT-ers, ook bij BSO, waren zo conventioneel als de neten. Ze droegen hetzelfde antraciet kleurige pak, dezelfde schoenen, dezelfde middenklasse leasebakken, en waren op dezelfde manier projectmatig bezig. Maar het beeld dat BSO verspreidde, juist ook naar de medewerkers toe, stond in schril contrast tot de werkzaamheden en urencultuur. De opwinding was kennelijk eerder ‘belonging” dan de inhoud van de feitelijke werkzaamheden.


De succesformule van BSO. Vermoedelijk de ‘verlogo-isering’ van buffelen in saaie projecten. En het krachtige beeld dat BSO verspreidde, de branding van het bedrijf. BSO straalde zelfvertrouwen uit. Werd versterkt door het feit dat Wintzen zich altijd omringd wist door een leger aan PR-mensen.


Deze branding heeft meer gevolgen gehad dan zijn organisatiemodel van de cellen. De celstructuur is er natuurlijk wel gekomen, de netwerkeconomie, maar dan niet onder regie van één aandeelhouder. De cellenstructuur is geradicaliseerd. Denk aan het nieuwe MKB, de ZZP-ers, enzovoort. Het lijkt erop dat de enige functie van BSO voor medewerkers was dat het bedrijf hen een gevoel van ‘belonging’ gaf, in combinatie met angstreductie (je eigen broek ophouden) door in een cel te functioneren. Misschien moet je concluderen dat BSO een overgangsorganisatie vertegenwoordigt: van de oude bureaucratie naar het nieuwe MKB. Je herkent trekken van beide: loondienst en vast inkomen, en daarnaast resultaatgerichtheid en klantgerichtheid.


Never judge a book by the cover. Maar nu even wel. De vanuit opmaakperspectief behoorlijk dissonerende foto van Wintzen op de omslag, geschoten door de Anton Corbijn van het managementgilde, Sjaak Ramakers, zet je nu eens meteen op het juiste been. Hier spreekt een ondernemer die het weet, en een ondernemer die het gemaakt heeft. Nog altijd zonder Rolex, en nog altijd in de 2cv.

21 reacties

Opgeslagen onder Boekenlucht, Uitgelucht

21 Reacties op “Eckart’s Notes, My Notes

  1. Raymond Verghaagen

    Goed stuk. Mijn ervaring is dat de cellenstructuur niet zo bijzonder werkte. Veel cellen zaten elkaar dwars. Cel Zwolle en cel Arnhem bemoeiden zich met dezelfde klant of zelfs dezelfde opdracht. Nee, volgens heeft Eckart Wintzen het geluk van de tijdgeest gehad, niet zijn cellenstructuur. Hij heeft op tijd BSO aan Philips kunnen overdoen. Bovendien, was het het boek Excellente Ondernemingen of een andere titel waarin, begin jaren tachtig, werd verhaald van een Braziliaanse succesvolle ondernemer die iedere afdeling, iedere medewerker vrij autonoom liet werken? Copy and paste heet dat in de automatisering. Ook voor Wintzen.

  2. Pingback: Auteurs » Blog Archive » Fortuyn en Wintzen: over leiderschapscamp

  3. Ha ha ha ,wat leuk !
    Jezus man, krijg je geen pijn aan je jongeheer van zoveel azijn piesen. Waar je zin in hebt, zeg, om zo’n 1300 woorden alleen maar negatief te zijn. Heb je niks beters te doen?
    Maar ter zake, zodra ik het manuscript klaar heb van mijn volgende boek, waar ik speciaal voor jou in eeenvoudige Jip en Janneke taal nog eens uitleg hoe het echt zat, zal ik je het toesturen. Speciaal voor jou in Times New Roman en niet vormgegeven, zodat je geen last hebt van art work. Wel met duidelijke consultant-stijl schema’s , dan hoef je ook niet subtiel tussen de regels door te lezen.
    Kan ik je meteeen verlossen van al je schijnwijsheden, zowel over mij als BSO.
    Je had echt beter moeten opletten in die tijd of betere aantekeningen maken.
    Het feit dat je ook nog fotograaf Sjaak Ramakers even moet afzeiken is indicatief voor de relevantie van je hele verhaal
    Have fun,
    eckart

  4. Oh ja, nog even voor alle duidelijkheid: inderdaad, Aad Jacobs, Roel Pieper,Jort Kelder, Harry de Winter en nog vele anderen hadden wel degelijk het manuscript gelezen . De door jou betwijfelde commentaren zijn autentiek en te contoleren in mijn mail-correspodentie of bij de heren zelf. Jij mag kiezen.
    e

  5. Eckart. Dank voor je reactie! Het is even gemakkelijk als verleidelijk mijn ‘jongeheer’ even echt in het azijn te dopen en wat te gaan ‘piesen’, in jouw woorden. Dat doe ik niet, want dat heb ik kennelijk al genoeg gedaan. Wel wil ik even kwijt dat ik Sjaak Ramakers niet afzeik, en als dat wel zo wordt opgevat, dan is dat niet de bedoeling. Ik heb alleen aangegeven dat in mijn optiek de foto nogal dissoneert bij de rest van de opmaak, en dat die foto ongetwijfeld onbedoeld een tipje van de sluier oplicht.

  6. En o ja. Ik betwijfel niet de authenticiteit van de commentaren, wel durf ik vraagtekens te plaatsen bij de objectiviteit ervan.

  7. Boudewijn Beurskens

    Leuk, zoals aan de essentie van de boodschap wordt voorbijgegaan. Maar wat wel leerzaam is, is dat de wijze van opmaken c.q. het presenteren van de boodschap al leidt tot ongeloof. Overigens, zijn de oordelen van de genoemde heren een maatstaf voor kwaliteit? Bij ‘Dit was het nieuws’zouden ze zeggen: wie van de vijf heren (Wintzen, Kelder, Pieper, Jacobs) hoort er niet bij. Voor mij is dat Jacobs. Het valt mij eerlijk gezegd wel van hem tegen. En eigenlijk ook van Harry de Winter. De rest valt wat mij betreft in de categorie windbuilen.

  8. Beste Pierre
    De cellen theorie van Eckard Winsen was al over de hill toen hij vertrok. Door zijn charismatisch leiderschap had hij de toko BSO ontwikkeld en tot grote bloei gebracht, maar in het eind stadium voor de fusie met Origin van Philips was men al meer bezig om elkaar onderling als cellen ‘oude’ klanten afhandig te maken dan ‘nieuwe’ te werven, zijn ‘nieuwe’ boek is dus oude wijn in een nieuwe zak. Bij de grotere schaalgrootte van BSO was de eenduidigheid van de productmarkt combinatie volledig zoek en dan ben je toe aan een nieuw model. Dat ze daar nu nog na zoveel jaren over beginnen…

  9. Joep Schrijvers

    Er was nog iets met de celstructuur aan de hand. Deze werkte goed voor een lokale markt en minder voor een internationale. Wanneer je een klant hebt in meerdere landen die volgens bepaalde standaards wil automatiseren, hoe moet je dat regelen met een organisatie in een celstructuur? Hoe vindt de onderlinge afstemming dan plaats, de ínterfacing met de klant, e.d.? Men probeerde met de fusie van Philips en later Origin beter op deze globale markt in te spelen. Je zag servicelines ontstaan, cellen opgeheven worden, om als ‘practices’ geordend te worden naar servicelines en account-assen, e.d.

  10. Raymond Verghaagen

    Ik ben blij dat de grootheden Schrijvers en Rost van Tonningen het met mij eens zijn. De cellenstructuur was dagdromerij die in de eerste jaren misschien wel werkte, maar daarna contraproductief was. BSO had het geluk van de opkomende markt. De cellenstructuur was ook voor klanten van BSO een crime. Maar meneer Wintzen wordt kennelijk omringd vrinden die graag in zijn omgeving vertoeven en hem naar de mond praten. Daarbij sluit ik mij aan bij Beurskens. Roel Pieper is ook zo iemand die om mij volstrekt onduidelijke reden als groot zakenman en visionnair wordt gezien. Integendeel, zou ik haast zeggen. Hij had twee vaardigheden: basketballen en bedrijven liquideren (verkopen aan een ander). Bij Philips waren ze er gelukig snel achter. Nee, ik denk dat meneer Wintzen erg veel pijn moet hebben van die veren in zijn r..t.

  11. Frenk Haarlem

    Kan mij ook voostellen dat de hele cellenstructuur op een gegeven moment toch onbeheersbaar wordt. Dan krijgt je stress en wordt je licht ontvlambaar. Wel een mooie manier om, in het begin, snel te groeien..

  12. Volgens mij is die celstructuur niet nieuw Gore-tex werk(t)e er ook al mee. Zie The tipping point van Malcolm Gladwell.

    En dat verhaaltje van de les van 600.000 heb ik al eens een keer heel ergens anders gelezen. En dat weet ik heel zeker: het ging niet over BSO. Maar dat zal wel toeval zijn.

  13. carla upperman

    Als huisvrouw, echtgenote van een ex-BSO-er en docente aan een middelbare school, ben ik bezig in de notes en ik leer er veel van. De cellenstructuur is dan wellicht achterhaald etc. wat ik eruit haal is dat je zelf een bijdrage kunt leveren aan het wel en wee op je werk. In plaats van alles af te schuiven op het management kun je ook zelf verantwoordelijkheid nemen.
    Er wordt momenteel veel commentaar geleverd op het onderwijs. Ik zit nu 7 jaren in dit vak en ben nu een onderdeel geworden van een moppercultuur. Nu ik het boekje aan het lezen ben en door gesprekken met mijn man, ben ik van plan om de zaken binnen mijn eigen sectie, zgn binas (biologie, natuurkunde en scheikunde)eens aan te pakken vanuit een samen verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van lessen en tevredenheid van de leerlingen.
    En ipv wijzen op alles wat fout is in de organisaties, je eens afvragen welke bijdrage je zou kunnen leveren om te komen tot verandering. Ook het werken uit protest is een signaal maar levert weinig op als dit leidt tot individuele acties gericht op uitingen van onvrede.
    Door het lezen van het boekje kijk ik anders naar mijn werkomgeving.
    Waarschijnlijk voor allen die hier al hun commentaar hebben geplaatst niets nieuws, maar voor mij wel.Het boekje nodigt tevens uit tot lezen en leest ook voor een niet manager of wat dan ook, prettig weg.

  14. Jos Floor

    De eerste schrijver doet het voorkomen alsof modellen (zoals de cellensructuur) achterhaald raken. Echter een model is een abstractie van de werkelijkheid. De werkelijkheid van de cellenstructuur was te zien bij BSO en is nog steeds te zien bij, ik citeer Eckart: kerken en terroristen cellen. Sterker nog ik merk in de grote organisatie (hogeschool) waar ik werk dat er we toegroeien naar cellen: min of meer zelfverantwoordelijke eenheden waarin het primaire proces wordt vormgegeven en uitgevoerd. Het model bewijst z’n waarde in de praktijk.
    Groet, Jos

  15. Leuk, die commentaren.

    Ik ga nu toch het boekje lezen en lekker bezig met belangrijker dingen dan wie er waarom (on)gelijk heeft.

    Hoop dat het me nog wat inzichten geeft in ondernemerschap en plezier hebben in je werk; de dingen doen die je graag doet! Daar lezen we het toch voor?

  16. Jan

    Pluk eruit wat je zinvol vindt. Mij heeft het in ieder geval nieuwe inzichten gegeven en joh, je bent nooit te oud om te leren.

  17. Maarten

    Wat een geneuzel, er zitten hier een paar mensen wat dwars zeg! Natuurlijk heeft iedere IT dienstverlener gouden tijden beleefd, echter ken ik er ook wel een paar die dat niet hebben om weten te zetten in groei en continuiteit. Ik zag het boekje vorige week in de kiosk liggen en heb het voor te veel geld gekocht. Een gemiddelde pocket over management kost nog niet de helft. De inhoud is echter leuk en beschrijvend en geeft helder weer dat je meerwaarde kunt creeren als je mensen de job echt vertrouwd.
    Er zijn inmiddles zoveel management theorieen en stromingen dat er vast wel ergens andere, als dan niet zelf gekroonde goeroe’s met vergelijkbare verhalen zijn gekomen. Dat is niet nieuw kijk maar naar Covey en het verschil tussen stimulus en respons waar Covey zijn hele therorie (bedrijf) op heeft gebouwd. Het idee is van V. Frankl…. daar zeurt toch ook niemand over?

    De belangrijkste boodschap is zelf verantwoordelijkheid nemen voor je eigen doen en laten…. daar schort het tegenwoordig aan en niet alleen in het bedrijfsleven…

    Bye,

    Maarten

  18. Norbert Mergen

    En nu is ie dood. Een heus verlies. Want hoe je het ook wendt of keert: Eckart Wintzen had oog voor meer dan alleen zijn portemonee. Daar zou menig directeur, manager en weet ik veel wie in Nederland, een voorbeeld aan moeten nemen.

  19. Pingback: Eckhart’s Notes « HollandsGlorie. Over de staat der Nederlanden

  20. Mathieu

    Hallo Eckhart, Ondanks dat ik geen lezer ben heb ik toch zeer gepassioneerd in jou boek gelezen. Fantastisch!

  21. Rob

    Misschien moet het huidige management van Atos Origin dit boek ook maar eens lezen …?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s