Thermphos ofwel Nieuw Zeeuws Peil

Door Pierre Pieterse – De Zembla uitzending over fosforfabriek Thermphos heeft zowaar ook enige kopjes veroorzaakt in de doorgaans zo rimpelloze Zeeuwse vijver. Kopjes dus, zeker geen schuimkopjes, want van massale verontwaardiging is geen sprake, Zeeuwen zijn tenslotte geen hysterisch volkje. Voor de niet-Zeeuwen onder ons, en degenen die mijn eerdere stuk Thermphos: oogjes dicht en snaveltjes toe niet hebben gelezen, een kleine ‘guided tour’ langs de diverse ‘eilanden’.

De Zeeuwse pers is bijzonder tevreden, om niet te zeggen zelfingenomen. Tevreden met zichzelf dus. Zembla heeft geen nieuwe feiten aan het licht gebracht, dat wil zeggen, feiten die zij ook al niet hebben ontdekt en gepubliceerd. ‘Mission accomplished’, het vizier kan op andere zaken. Maar het mag zo zijn dat Zembla slechts een overzicht heeft gegeven van bekende feiten, en dat is overigens ook precies wat dit programma wil doen, alleen is er wel een verschil tussen ‘iets hebben gehad’ en of iets ‘effect heeft gehad’. De afgelopen twintig jaar zal de Zeeuwse pers ongetwijfeld een en ander boven tafel hebben gebracht, maar er is nooit doorgepakt. Opvallend is het dat de pers in dit specifieke geval eigenlijk pas is gaan doorpakken toen het niet anders kon, toen de geesten rijp waren. Dus toen VROM aan de bel trok, toen bekend werd dat Zembla iets ging doen met Thermphos, toen Zembla er iets mee gedaan had. Dit laatste is trouwens geen verwijt aan het journaille, maar daarover straks iets meer.

Dan de politiek. Die doet net alsof ze voor het eerst hoort van een fosforfabriek die al twintig jaar elke milieuverordening met voeten treedt. En laat bij wijze van Pavlov-reactie meteen haar tanden zien. De woorden van daadkracht spatten dan ook van de papieren en digitale nieuwsdragers. Het lijkt serieus maar riekt naar meehuilen met de wolven. Alleen zijn er geen wolven om mee te huilen, hooguit een paar papieren (milieu) tijgers waar de politiek zich nou net verre van wenst te houden. Dus het is logischer te veronderstellen dat men wat lucht laat ontsnappen die straks samen met de zwakke protesten zullen vervliegen in de permanent Zeeuwse wind. Wat lucht inderdaad, want meer dan voorzichtige luchtbelletjes zijn het niet. Of Thermphos nu toch echt zijn best wil doen om de uitstoot te beperken. Of dat het geduld nu echt opraakt. Het klinkt allemaal alsof Nederland de VS nog een keer waarschuwt niet zijn zin te willen doordrijven inzake Afghanistan!

En dat is hoe dan ook vreemd, want zelfs al wist je van niets, dan is de kennis van nu (tig keer overschrijding de maximale dioxine waarden, onbekende hoeveelheden cadmium en zink die worden uitgestoten, het etiket ‘grootste vervuiler van Nederland’, en waarschijnlijk zelfs Europa, een bedrijf dat zelf alle metingen verricht naar verluidt en in elk geval zelf aanlevert, een bedrijf dat zich niet houdt aan welke verordening dan ook, enzovoort, enzovoort) genoeg reden om direct tot sluiting over te gaan. En dat zou in elk ander deel van Nederland, hoe ver weggestopt of ondergeploegd dan ook, stante pede gebeuren. Niet hier, want ja, er is ook nog zoiets als werkgelegenheid, zo heet het dan meteen. Dat is natuurlijk een onzinargument. Sinds wanneer wordt bijvoorbeeld kinderarbeid gedoogd omdat anders de familie van die kinderen aan de bedelstaf raken? En dan hebben we het maar even niet over de negatieve effecten op de ware economische motor, het toerisme. Schone lucht kan gevoeglijk uit de folders.  Of op de economische vooruitzichten van de Zeeuwse groente- en fruittuin, de zak van Beveland die pal onder de permanente rook ligt. Schoon fruit zal het niet meer opleveren, letterlijk niet en zeker figuurlijk niet.

Wat politiek wel interessant is, is het optreden van gedeputeerde Marten Wiersma in Zembla. Bij nadere beschouwing is dat meer dan een bijzonder wonderlijke optreden. Ontluisterend lijkt een beter woord. Of onthutsend. Maar zo slecht stamelt zelfs de slechtste bestuurder niet, ook niet in Zeeland. Flip Feij, als oprichter en ex-hoofdredacteur van de Omroep Zeeland zonder meer een Zeeuwse insider, twittert dat Wiersma zelfs een ‘begenadigd spreker’ is. Maar dat optreden is in meerdere opzichten op zijn minst wat verdacht. Niet hij maar CvK Karla Peijs is verantwoordelijk voor handhaving (Wiersma is verantwoordelijk voor de vergunning). Dus ligt het voor de hand dat zij daar de verantwoordelijkheid voor neemt. En deze zaken suggereren, ook volgens Feij, dat er een hand boven iemands hoofd wordt gehouden, minimaal boven iemands pet. Temeer het er naar uitziet dat Wiersma gaat worden afgeserveerd. Of vanuit deze optiek: geslachtofferd, vrijwillig. (Wie wil weten hoe dit soort processen verlopen in de ‘echte’ politiek, leze in NRC de voorpublicaties, een soort ‘the making of’, van het boek Je hebt het niet van mij, maar… van Joris Luyendijk.)

En wat politiek tamelijk koddig is als het niet zo treurig zou zijn, is de ‘ons kent ons wij lossen het zelf wel op want weten het beter’ mentaliteit (lees ook het blog Bescheidenheid siert de Zeeuw over de Zeeuwse inborst). Terwijl de landelijke politiek om vernietiging van de milieuvergunning vraagt, wordt hier door de partijen gemoedelijk gemaand wat haast te maken. Dat kan omdat de bevolking een blind vertrouwen heeft in de overheid, of van niets weet. En wie wel wat weet, of hoort te weten, heeft er geen belang bij dat uit te gaan venten of er naar te handelen. Dat werkt eerder contraproductief.  Een vorm van traditionele clientèlepolitiek lijkt aannemelijk. Dat verklaart misschien wel waarom het bijna niemand lukt om er als niet-Zeeuw tussen te komen. Je hebt niets om terug te geven. Ja kennis wellicht of ervaring, maar geen Zeeuwse kennis of ervaring dus niet noodzakelijk.

Waarmee we meteen de brug slaan naar het journaille dat uiteindelijk geen blaam treft. Waarom het dus zo lang heeft moeten duren voordat er hopelijk iets (maar vermoedelijk niets) gaat gebeuren, ook (niet) publicitair: de dubbele petten kwestie. Het is een publiek geheim dat de mensen die er toe doen, dus die enigerlei vorm van invloed hebben, meerdere petten dragen. Zoals de winkelier die voorzitter is van de winkeliersvereniging die fractievoorzitter is van de lokale partij (ik put even uit eigen formulering). Bijvoorbeeld. Als metafoor. En dat kan leiden tot verstrengeling van veel, ook van belangen. Net zoals nevenfuncties dat kunnen doen (vandaar ook dat Wiersma bijvoorbeeld zijn commissariaat bij Delta, energieleverancier en eigenaar van de kerncentrale I bij Borssele en in de running voor kerncentrale II, per 1 januari moet neerleggen). Daarnaast zijn er platte economische belangen. Je kunt je voorstellen dat bepaalde partijen subtiele druk uitoefenen om bepaalde dingen nou net even te laten, of juist niet. ‘I scratch your back if you scratch my back.’ Ook media zijn hier niet ongevoelig voor, en dat geldt helemaal voor lokale media die per definitie stevige wortels in de lokale omgeving hebben. (Wie wil weten hoe dit soort processen verlopen in de ‘echte’ journalistiek, leze het boek Flat Earth News van Nick Davies.)

De bevolking steekt zoals gezegd de kop nog maar eens in de wind, in de hoop dat rumoer en dampen vanzelf vervliegen. Wat je niet weet, kan je ook niet deren. Dus men weet het niet, wil het niet weten, of gaat er blind vanuit dat de autoriteiten het wel weten. Met andere woorden: het beste met ze voor heeft. Het feit dat de fabriek er nog altijd staat, is volgens velen het bewijs dat er niet zo veel aan de hand is. Of er geen last van hebben, zonder dat ze van de hoed en de rand weten of kilometers verder wonen, is bewijs dat het wel meevalt allemaal. Maar meestal is het apathie wat de klok slaat. Schouders ophalen. Zelfs bij veel van de inwoners van de dorpen die direct onder de veelkleurige rook resideren. Je gaat bijna denken dat de dioxine, fosfine en al die andere rampspoed die elke dag uit de schoorsteen wordt geblazen, apathie als bijwerking hebben.

En Thermphos zelf? Thermphos drinkt een glas, en doet een plas, in de gelukkige wetenschap dat alles blijft zoals het was. Directeur Rob de Ruiter laat weten ontzettend blij te zijn dat het bedrijf het vertrouwen van de provincie krijgt. Woordvoerder Maurice Piek laat weten dat het bedrijf probeert de uitstoot zo snel als mogelijk naar aanvaardbare normen terug te brengen maar dat zulks nu eenmaal tijd kost. En Thermphos laat weten dat Zembla de feiten uit de context heeft gehaald. De bekende variant op de kraker ‘wij herkennen ons niet in het geschetste beeld’. Histoire se repète. En dat kan, want Zeeland beschikt kennelijk niet over een collectief geheugen. Garanties uit het verleden zijn hier bepaald een garantie voor de toekomst.

En ik? Ik zie het allemaal met verbazing aan. En sommigen met mij. En ga over tot de orde van de dag. Na mij de zondvloed. ‘Plop’, zoals ze hier dan zeggen. Waarvan acte.

8 reacties

Opgeslagen onder Maatschappij, Media, Politiek

8 Reacties op “Thermphos ofwel Nieuw Zeeuws Peil

  1. Dan toch schuimkopjes!

    In de rust van het spoeddebat in de Abdij plaatsvindt naar aanleiding van de berichtgeving van Zembla over Thermphos. Bij wijze van update. Zoals te verwachten herkent het provinciebestuur (bij monde van Marten Wiersma en Karla Peijs) zich totaal niet in het beeld dat Zembla heeft geschetst. Eigenlijk heeft men het allemaal goed gedaan en gaat men het nu nog beter doen. En uiteraard kloppen ook de feiten niet die Zembla heeft gepresenteerd. Dat laatste is op zich curieus, omdat de de verzamelde pers alhier juist stelt dat de feiten die Zembla heeft gepresenteerd overeen komen met de feiten die al eerder in de Zeeuwse pers zijn verschenen.

    De politieke partijen blijken bij monde van hun voorzitters grosso modo niet erg gelukkig. Niet met de antwoorden, en niet met het optreden. In plaats van een bijeenkomst achter gesloten deuren, nota bene pas de maandag na de uitzending, was een bijeenkomst met bewoners op zijn plaats geweest. Sowieso mankeert het nogal aan de communicatie, zo is de communis opinio. En daardoor heeft de beeldvorming als gevolg van de uitzending van Zembla goed post kunnen vatten. En is er nu dus daadwerkelijk sprake van onrust en wantrouwen.

    Tot slot blijkt men niet erg gelukkig met de nadruk op de vergunning in plaats van op de handhaving. handhaving is wat de burgers zien, de vergunning is uiteindelijk een technocratisch verhaal dat vaak onbegrijpelijk is voor de doorsnee leek, als zijn het alle bepalingen die natuurlijk leiden tot die eerder genoemde handhaving. Je gaat dus een potentiële koper ook niet de werking van de motor uitleggen maar legt het accent op de prestaties van die motor.

    Resumerend: waar de, naar eigen zeggen bijzonder alerte en spitse Zeeuwse pers al die jaren niet in is geslaagd, dat heeft een uurtje Zembla wel voor elkaar gekregen, uiteraard met dank aan een tot de laatste snik falend bestuur: brede ophef, de politiek die zich nu dwingend roert (zowel Statenleden als ook de gemeenteraden van de diverse omringende gemeenten, en een zicht op enige normalisatie waar het de verhoudingen betreft tussen economie en volksgezondheid.

  2. Lees ook even de reacties (still pending) onder dit stukje in de PZC vandaag: http://www.pzc.nl/regio/zeeland/7652572/Gedoogbeschikking-Thermphos-ingetrokken.ece. Meestal zijn het 0oudgedienden’ die hun bekende gal spuwen, nu niet, of nog niet, en sommige reacties zijn tamelijk verhelderend en ontluisterend. Zoals de reactie dat het hier gaat om een oud zo niet verouderde fabriek die bepaald niet ‘in control’ is te houden, en dan spreken we nog maar niet over de gedateerde rotzooi die je daar vindt (zoals asbest). Een tikkende tijdbom is het, niet meer en niet minder.

    Zeeland zou er goed aan doen dit nieuws actief onder de aandacht van de toeristenindustrie te brengen, en bij investeerders in andere economische activiteiten en bij projectontwikkelaars zoals die nu worden gezocht voor het Vlissingse Scheldekwartier. Dat lijkt de enige manier om tot een echte oplossing te komen. Bedenk dat een van de belangrijke redenen waarom het provinciebestuur doet zoals ze doet, is om de toeristen en andere industrie niet af te schrikken. Want waar rook is, is vuur, net zoals hier waar rook is ernstige vervuiling is.

  3. Tot slot: de uitkomst. Een glas, een plas, in de zekere wetenschap dat alles blijft zoals het was. Ja natuurlijk, een onderzoek (naar de gezondheid van omwonenden), een commissie (die godbetert de communicatie van de afgelopen week gaat onderzoeken), en verder de gebruikelijke excuses die als snel overgingen in in mea culpa glimlachjes. Het commentaar in de PZC rept van ‘lankmoedig’, ik denk dat de verslaggever van de hoofdredactie geen echte krachtterm mocht gebruiken (gotspe, aanfluiting, misdadig, ik noem maar wat). Navrant in dit verband was toch ook wel dat het debat naadloos overging in lopende zaken, zoals ‘voorstellen Structuurvisie 2012-2015’. Hoe gevoelloos (om de warme woorden van Marten Wiersma maar eens te gebruiken) kun je zijn.
    Peijs liet ook nog even weten dat bij wijze van waarschuwing aan ‘de parel van Zeeland’ (woorden van Jacqueline Cramer), aan dit waarlijk betrouwbare bedrijf dat rustig het etiket ‘voorbeeldbedrijf’ mag dragen (woorden van de Zeeuwse bestuurders) de gedoogvergunning heeft ingetrokken (Thermphos heeft de normen maar weer eens fors overschreden). Een ander dwangmiddel is er niet, dit is volgens Peijs de meest zware waarschuwing. zal wel, maar de consequentie is dat het bedrijf nu draait op de oude vergunning uit 1993 (!) waar niets over bijvoorbeeld dioxine uitstoot in staat. Zal ook wel. Probleem is nu wel dat als iemand bezwaar aantekent tegen deze gang van zaken de verlening van de nieuwe vergunning op 1 januari 2011 (die niet alleen strenger is maar ook aanknopingspunten biedt tot handhaving) enorme vertraging oploopt. Met andere woorden: willens en wetens heeft Peijs Zeeland een soort zwart gat ingeloodst. En dan presteert Peijs het nu om te zeggen, bijna te verordonneren dat wie dat in zijn hoofd haalt ‘iets heeft uit te leggen aan de Zeeuwse bevolking’. Waarmee de cirkel definitief rond is, en de jij-bak tot ware kunst is verheven.

  4. NimBySloe01

    Zembla bevatte slechts een herhaling van zetten. Reportage van Nieuwsuur in september fungeerde als katalysator! Maar Zembla heeft het sterker aangezet en heeft uitstekend dhr. Wiersma zijn spreekkunsten laten etaleren, mwahahaha!

  5. NimBySloe01

    Qua Zeeuwse identiteit: chantage met vermeende economische belangen is inderdaad succesvol onder de subassertieve Zeeuwen. Hoewel er nu sprake is van veel latente danwel ontluikende onvrede, leze bvb de reacties op de PZC-site op Thermphos-berichten. Wat nodig is is een vehikel dat deze onvrede mobiliseert. Vergeet de landelijke milieubeweging (likt zijn wonden door opdrogende subsidies), vergeet ZMF (papieren tijger). Het zal van lokale partijen en belangengroepen (bvb dorpsraad Nieuwdorp) moeten komen, die een direct belang hebben in het sluiten van de fabriek. Uiteindelijk zal, onder meer volgens Johan Vollenbroek van Mobilisation for the Environment (succesvol aanvechter eerdere Thermphos-vergunning bij RvS), het moeten komen de aanhoudende negatieve publiciteit over Thermphos die sluiting onafwendbaar zulen maken. Die publiciteit kan gevoed worden door burgeracties, zoals bvb. Loesje-acties.

  6. @NimBySloe01 als ik iets kan betekenen, hoor ik het wel!

    • NimBySloe01

      Volgend op mijn reactie op ‘kritische zeeuw’: wellicht dat deze blog kan uitgroeien tot een burgerinitiatief. Wellicht kloon-blog maken onder de naam ‘Nieuw Zeeuws Peil’ of ‘Zeeuws Glorie’ of ‘Luctor et Submergo’ … Het is zo ie zo interessant om de latente onvrede onder de Zeeuwen te meten, misschien is een ‘poll’ mogelijk? Naast Internet zal er zoals aangegeven ook een fysiek burgervriendelijk maar wel ‘overheidsongehoorzaam’ initiatief moeten komen dat de publiciteit haalt met ludieke acties in aanloop naar de verkiezingen. Denk aan ‘mannen in witte pakken’-parodie o.i.d.

  7. @NimBySloe lijkt me een goed plan, zeker als je het wat groter trekt, dus uit de toch wat enge Thermphos sfeer. ik ga zelf niet meedoen overigens, de ervaring leert dat Zeeuwen Zeeland echt als hun land beschouwen, inmenging van buitenaf wordt niet echt op prijs gesteld, in het beste geval, of met een emmer dedain overgoten. maar niettemin veel succes!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s