Kaartenhuis

door Pierre Pieterse – Ik ben, zoals zo veel mensen, een fan van House of Cards. De Amerikaanse versie dan, met als hoogtepunt de eerste aflevering waarin meteen alle kaarten op tafel worden gelegd. Die eerste aflevering is niet minder dan een blauwdruk voor wat volgt. De Engelse versie, de aartsvader waarvan naar verluidt Mark Rutte alle dialogen uit het hoofd kent, is mij te Brits, te geforceerd tonque in cheek, misschien wel gewoon te gedateerd. Hoewel de prachtige repeterende knipoog naar de Engelse versie ‘I can’t possibly comment on that’ een blijvertje is natuurlijk. Maar goed, laten we dat voor wat het is, een gimmick, de centrale boodschap uit de serie is zo veel belangrijker: het gaat niet om geld maar om macht. Geld is een houten huis dat na tien jaar instort, macht is een stenen complex dat na eeuwen nog fier overeind staat.

Het fundament van dat stenen complex is leiderschap. En precies dat fundament wordt in rap tempo verkwanseld, afgebroken, ondermijnd. Eigenbelang is de aanjager, macht het doel. Het stenen gebouw dreigt dus onder zijn eigen gewicht te bezwijken en als een kaartenhuis in elkaar te storten. Een paradox die wel wat weg heeft van wat Menno Lanting in zijn nieuwe boek als disruptieparadox bestempelt: disruptie is de spiegel die bedrijven wordt voorgehouden en ongefilterd hun onvermogen toont om regie te pakken in een veranderende wereld, en dan inderdaad links en rechts worden ingehaald door concurrenten die wel de geboden kansen hebben gegrepen. Uitholling van binnenuit dus. En juist niet van wat altijd wordt beweerd in de literatuur: van buitenaf!

Zo is het zinloos najagen van macht dat ervoor zorgt dat diezelfde macht van binnenuit wordt uitgehold, ook een soort ‘disruptieparadox’. Het duidelijkst zie je dat in de politiek. Waar te pas en te onpas van leiderschap wordt gerept, blijkt daar allengs minder sprake van. Zelfs een grensoverschrijdend belang als het klimaat wordt door politici gebruikt om de eigen macht te vergroten. Zie het uittreden van Trump uit het klimaatakkoord dat door Europese en Aziatische politici subiet wordt gebruikt om hun leiderschap te tonen. Als daarmee ook het klimaat wordt gered, is dat mooie bijvangst. Maar als er geen boter (geld, heel veel geld) bij de vis wordt geserveerd, om maar even in de metafoor te blijven, lijkt die kans bijzonder klein. Aangezien boekhouden (lees: nationaal financieel eigenbelang) en leiderschap nooit goed samengaan, eigenlijk nihil.

Bedrijven lijken in het klimaattheater dan weer wel het grotere belang te willen dienen, leiderschap te tonen, maar je kunt je toch niet aan de indruk onttrekken dat hier tegelijk wel degelijk een eigenbelang wordt nagestreefd, namelijk: business. Hier een molen, daar een molen, en wat we tekort komen, vullen we aan met kolen. Het volk toont zich een kritiekloos en dus gewillig volger, precies het type dat de nieuwe leider zich wenst.

Leiderschap is dus gewenst. Maar dat ontbreekt ten enen male. Sinds de introductie van ‘ethisch leiderschap’ (door James McGregor Burns) waarmee ‘kwaadaardig leiderschap’ (denk even Stalin, of Hitler) werd ontkend (jaren ’70), lijkt het volgens Joep Schrijvers (Hoe raak je ze kwijt?) wel ‘alsof de leiderschapsindustrie aan suikerziekte lijdt, zo zoetig zijn alle verhalen. In de literatuur ontbreekt het onderwerp bijna volledig. Het gaat over persoonlijke effectiviteit, over ethiek en over transformationeel leiderschap. Honing en bloemetjes. Azijn lijkt niet meer te bestaan. Maar kwaadaardig leiderschap is er natuurlijk wel degelijk.’ Ook hier: hoe meer er over (leiderschap) wordt gesproken, hoe minder er sprake van is. Zeker nu de laatste restjes leiderschap door buitengewoon naïef ‘policor denken’ (het nieuwe inside the box) definitief lijken uitgewist. Een uitgelezen voedingsbodem voor ‘kwaadaardig leiderschap’, al lijkt niemand zich dat te realiseren.

Een van de beroepsdeformaties van een redacteur is dat ie alles door een professionele bril ziet. Kan ik er wat mee? Zo ook House of Cards. Feitelijk is de hele serie natuurlijk de ultieme verfilming van Machiavelli’s De heerser, maar ik wil toch wel de fraaiste quote er even uitlichten: ‘Weet je wat zo leuk is aan mensen? Je kunt ze zo heerlijk bedonderen.’ Je hoort het Rutte zeggen. Maar ja, I can’t possibly comment on that.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Maatschappij, Management, Organisatie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s